TOP MAP EXIT
ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ

Τα θύματα εγκλήματος αναγνωρίζονται ότι έχουν ένα σύνολο δικαιωμάτων που μπορούν να ασκήσουν για να καλύψουν τις ανάγκες τους και να υπερασπιστούν τα συμφέροντα και τις προσδοκίες τους.

Αυτά τα δικαιώματα ορίζονται όχι μόνο στην εθνική νομοθεσία αλλά και σε διεθνή νομικά μέσα, όπως η Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων για τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία των θυμάτων εγκλημάτων.


CELEX_32012L0029_EL_TXT.pdf

Εάν είστε θύμα εγκλήματος, σύμφωνα με τη νομοθεσία έχετε συγκεκριμένα ατομικά δικαιώματα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις ποινικές διαδικασίες.
Συγκεκριμένα, ο Ν. 4478/2017 με τον οποίο η ελληνική νομοθεσία εναρμονίστηκε με την ευρωπαϊκή Οδηγία 2012/29/EU προβλέπει τη θέσπιση Ελάχιστων Προτύπων σχετικά με τα Δικαιώματα, την Υποστήριξη και την Προστασία Θυμάτων Εγκληματικότητας. Στο συνημμένο αρχείο περιλαμβάνεται το ΦΕΚ της δημοσίευσης του Ν. 4478/2017 (μέρος IV. σελ. 1460 κ.ε.).

Νόμος 4478/2017 – ΦΕΚ 91 Α 23-6-2017_Οδηγία για τα θύματα

Σε γενικές γραμμές, η εθνική νομοθεσία ακολούθησε τη δομή της Οδηγίας και προσδιορίζει την έννοια του του θύματος, τους σκοπούς της Οδηγίας, την καθολικότητα των δικαιωμάτων των θυμάτων χωρίς διακρίσεις, ανεξαρτήτως της εθνικότητας ή υπηκοότητας και του καθεστώτος διαμονής τους, καθώς και ειδική μέριμνα για τα ευάλωτα θύματα, ιδίως τα παιδιά. Διακρίνει δε τα δικαιώματα των θυμάτων σε τρεις ευρείς κατηγορίες: α.την παροχή πληροφοριών και υποστήριξης, β. Τη συμμετοχή των θυμάτων στην ποινική διαδικασία, και γ. Την προστασία των θυμάτων με ειδικές ανάγκες προστασίας.

Στο άρθρο 1 του νόμου προσδιορίζονται οι σκοποί του νόμου:
1. Σκοπός του παρόντος νόμου είναι να εξασφαλίσει ότι τα θύματα αξιόποινων πράξεων τυγχάνουν της δέουσας πληροφόρησης, υποστήριξης και προστασίας προκειμένου να συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία. Τα θύματα αναγνωρίζονται και αντιμετωπίζονται με σεβασμό, ευαισθησία, εξατομικευμένη, επαγγελματική και χωρίς διακρίσεις προσέγγιση λόγω της φυλής, του χρώματος, της εθνικότητας, της εθνότητας, της γλώσσας, της θρησκείας, της κοινωνικής προέλευσης, των πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, της περιουσιακής κατάστασης, της ηλικίας, του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της ταυτότητας ή των χαρακτηριστικών φύλου, της αναπηρίας ή οποιασδήποτε άλλης κατάστασης αυτού, σε κάθε επαφή με τις αρμόδιες υπηρεσίες υποστήριξης θυμάτων ή τις υπηρεσίες αποκαταστατικής δικαιοσύνης, στις περιπτώσεις που αυτό προβλέπεται από το νόμο ή κάθε άλλη αρμόδια αρχή, που ενεργούν στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας. Τα δικαιώματα που θεσπίζονται στον παρόντα νόμο ισχύουν για όλα τα θύματα χωρίς διακρίσεις, ανεξαρτήτως της εθνικότητας ή υπηκοότητάς τους και του καθεστώτος διαμονής τους.

2. Αν το θύμα εγκληματικής πράξης είναι ανήλικος, πρωταρχικό κριτήριο κατά την εφαρμογή του παρόντος νόμου, είναι το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου θύματος, το οποίο αξιολογείται σε εξατομικευμένη βάση. Κάθε ανήλικο θύμα προσεγγίζεται με ευαισθησία, λαμβανομένων δεόντως υπόψη της ηλικίας, του βαθμού ωριμότητας, των απόψεων, των αναγκών και των ανησυχιών αυτού, χωρίς καμία διάκριση σε βάρος αυτού ή των γονέων του ή των νομίμων εκπροσώπων του. Ο ανήλικος και ο ασκών τη γονική του μέριμνα ή τυχόν άλλος νόμιμος εκπρόσωπός του, ενημερώνονται για τυχόν μέτρα ή δικαιώματα που τον αφορούν.

Οι ορισμοί που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο Α του ν. 4478/2017 και συγκεκριμένα στο άρθρο 55 (κατ’ αντιστοιχία με το άρθρο 2 της Οδηγίας) είναι ενδιαφέροντες και χρήσιμοι. Για πρώτη φορά προσδιορίζεται η έννοια του θύματος στην ελληνική έννομη τάξη και μάλιστα στο διευρυμένο πλαίσιο της διατύπωσης και της φιλοσοφίας της Οδηγίας. Ετσι, ως θύμα νοείται:
αα) το φυσικό πρόσωπο, το οποίο υπέστη ζημία, συμπεριλαμβανομένης της βλάβης του σώματος ή της υγείας ή της τιμής ή της ηθικής βλάβης ή της οικονομικής ζημίας, ή της στέρησης της ελευθερίας του, η οποία προκλήθηκε αμέσως από αξιόποινη πράξη,
ββ) οι οικείοι, προσώπου, ο θάνατος του οποίου προκλήθηκε αμέσως από αξιόποινη πράξη και οι οποίοι έχουν αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης, σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα ή τελούσαν σε άμεση υλική αλληλεξάρτηση με αυτό.
β) Ως ‘οικείοι’ νοούνται οι σύζυγοι, το πρόσωπο που συνοικεί με το θύμα σε στενή σταθερή και συνεχή σχέση ετερόφυλης ή ομόφυλης δέσμευσης, οι μνηστευμένοι, οι συγγενείς εξ αίματος και εξ αγχιστείας σε ευθεία γραμμή, οι θετοί γονείς και τα θετά τέκνα, οι αδελφοί και οι σύζυγοι και οι μνηστήρες των αδελφών και τα εξαρτώμενα από το θύμα πρόσωπα, πέραν των συντηρούμενων τέκνων του.
γ) «Ανήλικος» είναι κάθε φυσικό πρόσωπο ηλικίας κάτω των 18 ετών.
Ορίζονται επίσης κι άλλες έννοιες που χρησιμοποιούνται στο νόμο και περιλαμβάνονται επίσης στο άρθρο 2 της Οδηγίας, όπως η αποκαταστατική δικαιοσύνη, οι υπηρεσίες υποστήριξης και φροντίδας θυμάτων. Ετσι, ως «υπηρεσίες υποστήριξης και φροντίδας θυμάτων» νοούνται οι δημόσιες υπηρεσίες, καθώς και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις που παρέχουν υπηρεσίες γε- νικής ή ειδικής υποστήριξης και φροντίδας. Ως «αποκαταστατική δικαιοσύνη» νοούνται οι διαδικασίες που προβλέπονται ρητά σε διάταξη νόμου, μέσω των οποίων το θύμα και ο δράστης αξιόποινης πράξης μπορούν, εφόσον δώσουν την ελεύθερη συναίνεσή τους, ενώπιον της αρμόδιας δικαστικής ή εισαγγελικής αρχής, να συμμετάσχουν ενεργά στην επίλυση των μεταξύ τους διαφορών ή απαιτήσεων που απορρέουν από την αξιόποινη πράξη.

Το κεφάλαιο Β του ν. 4478/2017 αφορά τα δικαιώματα των θυμάτων σχετικά με την παροχή πληροφοριών και υποστήριξη. Συγκεκριμένα το δικαίωμα των θυμάτων να κατανοούν και να γίνονται κατανοητά (άρθρο 56) , το δικαίωμα λήψης πληροφοριών από την πρώτη επαφή με την αρμόδια αρχή (άρθρο 57) και οι νέες υποχρεώσεις της Αστυνομίας στην ατομική αξιολόγηση των αναγκών των θυμάτων και την παραπομπή των θυμάτων σε υπηρεσίες στήριξης και φροντίδας (άρθρο 57, παρ. 1), το δικαίωμα κατά την υποβολή καταγγελίας (άρθρο 58) , την ενημέρωση για την υπόθεσή τους (άρθρο 59) , το δικαίωμα δωρεάν διερμηνείας και μετάφρασης σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας ακόμα και με τη χρήση τεχνολογίας επικοινωνιών (άρθρο 60), το δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες υποστήριξης και φροντίδας θυμάτων, ακόμα και μετά το πέρας της ποινικής διαδικασίας καθώς και την επέκταση του δικαιώματος στους οικείους του θύματος, ανεξάρτητα από τη νομότυπη ή μη υποβολή της καταγγελίας (άρθρο 61), και το δικαίωμα στην υποστήριξη από τις υπηρεσίες γενικής υποστήριξης και φροντίδας θυμάτων (άρθρο 62) .

Το κεφάλαιο Γ του ν. 4478/2017 περιλαμβάνει τα δικαιώματα των θυμάτων στη συμμετοχή τους στην ποινική διαδικασία. Συγκεκριμένα, το δικαίωμα διασφαλίσεων στο πλαίσιο υπηρεσιών αποκαταστατικής δικαιοσύνης προκειμένου να προληφθεί η δευτερογενής και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση και μόνο ως προς συμφέρον του θύματος (άρθρο 63) , και τέλος τα δικαιώματα των θυμάτων που κατοικούν σε άλλο κράτος-μέλος της Ε.Ε. που ουσιαστικά διασφαλίζει τη διατήρηση των δικαιωμάτων του θύματος ανεξαρτήτως τόπου διαμονής (άρθρο 64).

Το κεφάλαιο Δ του ίδιου νόμου περιλαμβάνει την ενότητα της προστασίας των θυμάτων και της αναγνώρισης των θυμάτων με ειδικές ανάγκες προστασίας. ΕΙδικότερα περιλαμβάνεται το δικαίωμα να αποφεύγεται η επαφή μεταξύ θύματος και δράστη και τη λήψη όλων των απαραίτητων μέτρων για την προστασία του θύματος και της οικογένειάς του στους χώρους διεξαγωγής της ποινικής διαδικασίας, καθώς και την πρόβλεψη διακριτών χώρων αναμονής για τα θύματα (άρθρο 65), το δικαίωμα προστασίας των θυμάτων κατά την ποινική έρευνα, ώστε η εξέταση των θυμάτων να διενεργείται χωρίς καθυστέρηση και με τον όσο δυνατό περιορισμένο αριθμό καταθέσεων και ιατρικών εξετάσεων (άρθρο 66), το δικαίωμα προστασίας της ιδιωτικής ζωής του θύματος κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας, με περιορισμό της δημοσιότητας της δίκης και με απαγόρευση μετάδοσης από τα μέσα επικοινωνίας, υπό προϋποθέσεις (άρθρο 67). Ιδιαίτερη μνεία κάνουμε στο άρθρο 68 του παρόντος νόμου για την ατομική αξιολόγηση των θυμάτων για τον προσδιορισμό ειδικών αναγκών προστασίας με στόχο την παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών φροντίδας καθώς και την πρόληψη της δευτερογενούς θυματοποίησης. Το άρθρο 69 αφιερώνεται στο δικαίωμα προστασίας θυμάτων με ιδιαίτερες ανάγκες προστασίας κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και τη θέσπιση ειδικών μέτρων μετά από την ατομική αξιολόγηση του θύματος που αφορούν ειδικούς χώρους εξέτασης, εξειδικευμένο προσωπικό για την εξέταση του θύματος του ίδιου φύλου με το θύμα, την καθιέρωση Αυτοτελών Γραφείων Προστασίας Ανήλικων Θυμάτων, καθώς και συγκεκριμένες διατάξεις για κωφά και άλαλα θύματα . Νέοι θεσμοί και διαδικασίες για την προστασία των δικαιωμάτων των ευάλωτων θυμάτων δημιουργούνται στη χώρα και η εφαρμογή τους περιγράφεται με σαφήνεια στα άρθρα 68 και ιδίως 69 του νόμου.

Το κεφάλαιο Ε του ν. 4478/2017 με τίτλο “Αλλες διατάξεις’ περιλαμβάνει την ανάγκη εκπαίδευσης επαγγελματιών του κλάδου (άρθρο 70), τη συνεργασία και το συντονισμό των υπηρεσιών (άρθρο 71), τις διαδικασίες παρακολούθησης της εφαρμογής του νόμου (άρθρο 73), την αναλυτική πρόβλεψη για τη σύσταση της υπηρεσίας με τίτλο ‘Το Σπίτι του Παιδιού’ και τις αρμοδιότητες της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων και Κοινωνικής Αρωγής (άρθρα 74, 75 και 76), τις υποχρεώσεις των πραγματογνωμόνων (άρθρο 77) με αντίστοιχες διατάξεις τροποποίησης του άρθρου 226Α του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας.